Het verzorgen van dieren in gevangenschap

Het houden van dieren in gevangenschap is een oude menselijke gewoonte. Het domesticeren van wilde dieren en het veredelen van verschillende plantensoorten heeft door de eeuwen heen veel voordeel voor de mensheid gebracht, niet in het minst als een bron van voedsel. Het houden van huisdieren als een hobby en het verzorgen van wilde planten in huis of in de tuin is dan ook heel gebruikelijk in de gehele wereld. Het is aan de toenemende welvaart in de westerse wereld en de groeiende belangstelling voor iets tastbaars vanuit de natuur te danken dat de internationale commerciële handel in exotische dieren en planten een plaats in de maatschappij heeft veroverd. Een florerende handel is ontstaan vanuit de derdewereldlanden. Europa, Japan en de VS zijn een markt geworden voor vele wilde dieren en planten. De handel creëert een vraag en deze vraag heeft de aanvoer aanzienlijk overtroffen met catastrofale gevolgen. Er zijn veel rapportages over deze ontwikkelingen aanwezig, alhoewel deze de (waarschijnlijk veel grotere) omvang niet weergeven. Massale vraag door een groot aantal beginnende liefhebbers is verantwoordelijk voor een sterftecijfer van 80 of 90% onder geïmporteerde exotische dieren kort na de aankomst. Naast de consumerende amateur is er een groep mensen die op een andere manier met dieren en planten wil omgaan.

Geschiedenis/ontstaan van de ESF

In 1992 nam de Nederlandse Schildpadden Vereniging (NSV) het initiatief om stamboeken/kweekprogramma’s voor land- en waterschildpadden te starten. Zij zag de noodzaak in van het beschermen van dieren in het wild en van een strenger beleid ten aanzien van de import van dieren uit het wild. Zij wilde streven naar gehele self-supporting! Spoedig daarna werd hetzelfde initiatief genomen voor hagedissen, slangen en enige soorten gifkikkers. Dit leidde snel tot een groot aantal stamboek kweekprogramma’s voor soorten en ondersoorten van reptielen en amfibieën met een aanzienlijk aantal geregistreerde dieren en stamboekdeelnemers. De meeste leden kwamen aanvankelijk hoofdzakelijk van herpetologische verenigingen zoals met name Lacerta en de NSV.

In 1994 resulteerde dit in de oprichting van het Overkoepelend Orgaan Stamboeken (OOS). In februari 1997 werd het OOS een stichting. Het stamboekinitiatief in ons land vond navolging in Duitsland door de start van een aantal kweekprogramma’s voor verschillende bedreigde soorten van Chinese schildpadden. Tussen Duitsland, Oostenrijk en Nederland begon een samenwerking te ontstaan om een aantal soorten te redden. Dit ontwikkelde zich steeds verder en thans zijn er een groot aantal EU- landen in de stamboekprogramma’s vertegenwoordigd. Daarnaast ontstaan er ook steeds meer contacten met organisaties en instellingen buiten Europa, waardoor onder andere nog meer overdracht van kennis wordt gestimuleerd. De internationale kennis verdiept zich ook steeds verder en de uitwisseling daarvan wordt steeds belangrijker. Door de uitbreiding van de activiteiten naar andere EU- landen werd in januari 2003 de naam van de stichting gewijzigd in European Studbook Foundation (ESF). De ESF kent een website. Een tijdschrift geeft de ESF niet uit, alle informatie wordt gepubliceerd op de website: www.studbooks.eu.

Doelstelling van de ESF

De ESF stelt zich het volgende ten doel:

- behoud van reptielen en amfibieën in gevangenschap, met de nadruk op bedreigde soorten, door het opbouwen en in stand houden van genetisch verantwoorde populaties in gevangenschap;
- beheer van Europese stamboeken en kweekprogramma’s;
- management van genetisch zuivere kweekprogramma’s;
- samenwerken met herintroductie programma’s;
- verzamelen, samenstellen en verspreiden van kennis over huisvesting, voeding en kweek(programma’s) van reptielen en amfibieën.

Wat is een stamboek?

Een stamboek is letterlijk een register waarin de afstamming en kenmerken van de ingeschreven dieren staan opgetekend. In geval van het ESF betreft het de groep reptielen en amfibieën. Een stamboek regelt een aantal zaken:
- management van een diersoort in gevangenschap;
- het tegengaan van inteelt door genetisch verantwoorde kweekprogramma’s;
- kennisoverdacht;
- bibliotheek.

Deelname aan een stamboek is geheel vrijwillig, waarbij duidelijk gesteld wordt dat alles draait om uitwisseling en registratie van gegevens. Teneinde misverstanden te voorkomen, wordt hierbij benadrukt dat de aangemelde dieren volledig eigendom blijven van de stamboekdeelnemers. Van de stamboekdeelnemers wordt onder andere verwacht dat zij uit eigen beweging gegevens betreffende de stamboekdieren doorgeven aan de stamboekhouder(s) voor registratie. Het is een kwestie van een vrijwillige samenwerking.

Management van een soort in gevangenschap

Het vastleggen van gegevens betreffende een soort in gevangenschap ten behoeve van het beheer van een stamboek. Deze gegevens worden door de stamboekhouder gebruikt bij het opstellen van een kweekprogramma, bij de bemiddeling en advisering over overdrachten van dieren binnen het kweekprogramma en bij de advisering en informatieverstrekking aan stamboekdeelnemers over kweek en huisvesting.

Het tegengaan van inteelt

Het vermijden van inteelt is van groot belang om de genetische eigenschappen van de soort ook voor de toekomst veilig te stellen; het vormt een sterke waarborg voor de overleving van de soort in gevangenschap op langere termijn, zodat ook toekomstige generaties van een verscheidenheid aan reptielen- en amfibieënsoorten kunnen genieten.

Kennisoverdracht

Door kennis van kweek, voeding en gedrag verkregen in gevangenschap wordt de kans op overleving van diersoorten in gevangenschap vergroot. Daarnaast draagt die kennis zeker bij in de bescherming en het management van diersoorten in hun natuurlijke leefomgeving, waardoor de kans op overleving ook in het wild wordt vergroot. Kweek in gevangenschap is leerzaam en fascinerend. Kennisoverdracht tussen alle stamboekdeelnemers is ook van wezenlijk belang voor het verantwoord voortbestaan van de diersoort. Elke stamboekhouder draagt een stukje verantwoordelijkheid hierin bij. Nakweek kan voorts een bijdrage leveren in het terugdringen van de handel in wildvangdieren, waardoor populaties in het wild verder worden ontzien.

Bibliotheek

De kennisvergaring die onder andere door middel van het stamboek wordt verkregen stelt de stamboekhouder in staat om stamboekdeelnemers te kunnen adviseren over kweek, huisvesting, voeding en relevante literatuur. Om de genoemde activiteiten te continueren en de plannen voor een verdere optimalisering van de stamboek/kweekprogramma’s te kunnen realiseren, vraagt de ESF u in overweging te nemen haar doelstellingen te steunen door deelnemer te worden van een of meer stamboeken en/of u aan te melden als aspirant stamboekhouder ten einde te komen tot de start van een nieuw stamboek.

Hoe word je stamboekdeelnemer?

Iedereen die een reptielen- en of amfibieënsoort legaal houdt, kan zich bij het stamboek voor die diersoort inschrijven. Het is wel van belang dat de houder met zijn dieren kweekt of wil gaan kweken. Inschrijven kan via de ESF website door invulling van het aanmeldingsformulier dat onder de rubriek “Forms” is te vinden.

Hoe start je een stamboek?

Voor het accepteren van een nieuw stamboek hanteert het ESF-bestuur een aantal richtlijnen, te weten:

- Er dienen in principe tenminste 10 bloedlijnen per (deel)stamboek aanwezig te zijn, doch bij voorkeur meer;
- Bij soorten, waarvan slechts een beperkt aantal bloedlijnen beschikbaar is, dient het aantal ingeschreven bloedlijnen een redelijk deel van de naar verwachting in Europa aanwezige bloedlijnen te vertegenwoordigen. Er wordt dus standaard een globale schatting van het aantal bloedlijnen in Europa gevraagd;
- Er dienen meerdere houders te zijn ingeschreven in het stamboek;
- Alle ingeschreven dieren dienen legaal in het bezit van de houder te zijn;
- Er dient te worden voorkomen, dat eventule niet in het stamboek ingeschreven dieren van dezelfde soort als de stamboekdieren in contact kunnen komen met die stamboekdieren;
- Stamboeken worden in eerste instantie opgezet voor bedreigde en/ of beschermde soorten.

Wanneer iemand een nieuw stamboek zou willen opstarten, dient hij daartoe een schriftelijk gemotiveerd voorstel aan het ESF bestuur te doen.

Welke voorwaarden worden er gesteld aan een stamboekhouder?

- Een redelijke ervaring met en deskundigheid in het houden en kweken van de betreffende diersoort;
- Het goed kunnen werken met de computer en met een software registratieprogramma (Sparks, Sebag, of SC Books);
- Het jaarlijks opstellen en op de ESF- website publiceren van een jaarrapport over het stamboek, alsmede van informatieve artikelen en richtlijnen voor huisvesting en kweek;
- Op een coöperatieve wijze met de andere stamboekdeelnemers kweekprogramma's uitvoeren om een genetisch verantwoorde populatie in gevangenschap op te bouwen en te behouden;
- De bereidheid om zich samen met de andere stamboekdeelnemers verder te verdiepen in de diersoort en de situatie ex situ en in situ. Daartoe kunnen bijvoorbeeld speciale stamboekbijeenkomsten en/of excursies worden georganiseerd;
- Het goed kunnen samenwerken met de ESF board en het bereid zijn mee te denken in de verdere ontwikkeling van de ESF;
- Een flinke dosis enthousiasme en gevoel voor natuurbescherming (conservation).

Co-stamboekhouderschap

Het ESF streeft nadrukkelijk naar de invulling van co-stamboekhouderschappen voor alle stamboeken. Omdat het steeds om vrijwilligerswerk blijft gaan, verdient het aanbeveling het vele stamboekhouderswerk in onderling overleg te verdelen, waardoor de belasting per persoon minder kan worden, de kennis nog meer wordt vergroot, mogelijke ongezonde personificaties worden voorkomen en vooral de continuïteit van het stamboek beter wordt gewaarborgd. Uiteraard valt of staat een stamboek met de personen die er aan deelnemen, in welke functie dan ook.

Stamboekhoudersdag

Jaarlijks wordt er een stamboekhouderdag gehouden, waar allerlei zaken, zoals bestuurlijke mededelingen, thema's als genetica, stamboek software, problemen met communicatie tussen deelnemers en stamboekhouders en stamboekhouders en bestuur aan de orde komen. Ook worden er presentaties gehouden en discussies gehouden over diverse onderwerpen. De status van soorten in situ en ex situ is een belangrijk aandachtspunt, evenals samenwerkingverbanden tussen enerzijds zoos (EAZA) en de ESF en anderzijds tussen ESF en CITES managemenorganisaties in de EU-landen. Voorts wordt de deelname aan beschermingsprojecten in het wild, zoals bijvoorbeeld Iguana, Pancake tortoise en Testudo kleinmanni besproken. Duidelijk mag zijn dat een stamboekhoudersdag gekenmerkt wordt door een hoog informatief gehalte. Daarnaast zijn er overleggen tussen stamboekhouders van soorten uit een bepaalde regio, zoals bijvoorbeeld Afrika of Zuidoost-Azië.

De vele contacten van de ESF

De ESF onderhoudt contacten met overheden in de EU-landen en dan met name met de CITES- managementbureau’s en de landelijke inspectie- en opsporingsdiensten. Zij pleegt met enkele zelfs direct regulier overleg over het hobbymatig houden van met name beschermde en bedreigde reptielen- en amfibieënsoorten. Van landelijke opsporingsdiensten worden soms in beslaggenomen dieren in eigendom verkregen ten einde onder te brengen in de ESF-stamboeken. Daarnaast participeert de ESF in diverse adviserende organisaties van de overheden in de EU, die zich bezig houden met verantwoord huisdierenbezit. De ESF werkt ook veelvuldig samen met de Turtle Survival Alliance (TSA) Europe, van waar zij regelmatig dieren in eigendom krijgt overgedragen, welke vervolgens per contract kunnen worden geplaatst bij ervaren stamboekdeelnemers. Natuurlijk worden ook contacten onderhouden met verenigingen en stichtingen in de EU op het terrein van het hobbymatig houden van reptielen en amfibieën.

Contact

Wilt u meer weten over de European Studbook Foundation? De ESF informeert u graag verder. Neem dan contact op met secretaris, die u kunt bereiken via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

Gallerij

DSC01016.png
Ga naar boven